Độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự tại Việt Nam hiện nay được quy định chủ yếu trong Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) và vẫn áp dụng trong năm 2026, chưa có văn bản nào thay đổi độ tuổi tối thiểu chịu trách nhiệm hình sự.

Độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự là gì?

Độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự là mốc tuổi mà từ đó một cá nhân, khi thực hiện hành vi phạm tội được quy định trong Bộ luật Hình sự hiện hành, sẽ bị Nhà nước truy cứu trách nhiệm hình sự (TNHS) và áp dụng hình phạt tương ứng. Nói cách khác, đây là độ tuổi mà pháp luật hình sự coi người đó đã đủ khả năng nhận thức được tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi và có khả năng điều khiển hành vi của mình.

Theo Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015, hiện nay pháp luật Việt Nam phân chia độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thành hai nhóm cơ bản:

Nhóm 1: Người từ đủ 16 tuổi trở lên;

Nhóm 2: Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi trong những trường hợp đặc biệt. Người dưới 14 tuổi hoàn toàn không phải chịu trách nhiệm hình sự, chỉ có thể bị áp dụng các biện pháp xử lý hành chính, giáo dục hoặc bảo vệ, chăm sóc, giáo dưỡng theo pháp luật khác có liên quan.

Câu hỏi thường gặp về độ tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự

Bao nhiêu tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự?

Theo khoản 1 Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật Hình sự có quy định khác. Điều này nghĩa là, kể từ thời điểm một người đủ 16 tuổi (tính tròn ngày, tháng, năm sinh), nếu họ thực hiện bất kỳ hành vi nào cấu thành tội phạm trong Bộ luật Hình sự thì đều có thể bị khởi tố, truy tố và xét xử.

Đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi, pháp luật chỉ yêu cầu chịu trách nhiệm hình sự trong phạm vi hẹp hơn. Cụ thể, nhóm tuổi này chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về “tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý” hoặc “tội phạm đặc biệt nghiêm trọng”; đó là các tội như: Giết người, cố ý gây thương tích nghiêm trọng, hiếp dâm, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, cướp tài sản, bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản và một số tội đặc biệt khác được liệt kê cụ thể trong Bộ luật Hình sự.

Như vậy, để trả lời ngắn gọn câu hỏi “bao nhiêu tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự, độ tuổi bắt đầu chịu trách nhiệm hình sự, độ tuổi tối thiểu chịu trách nhiệm hình sự”, thì đáp án là: từ đủ 14 tuổi trong một số tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng, và từ đủ 16 tuổi đối với mọi tội phạm.

Dưới 14 tuổi có phải chịu trách nhiệm hình sự không?

Pháp luật hiện hành quy định rõ: Người dưới 14 tuổi phạm tội thì không phải chịu trách nhiệm hình sự. Điều này có nghĩa là nếu một người thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm khi chưa đủ 14 tuổi, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ không khởi tố, truy tố hay xét xử hình sự đối với họ; thay vào đó, các biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, đưa vào trường giáo dưỡng, hoặc các biện pháp bảo vệ, chăm sóc khác có thể được áp dụng theo pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, bảo vệ trẻ em.

Việc không truy cứu trách nhiệm hình sự với người dưới 14 tuổi xuất phát từ quan điểm nhân đạo và khoa học về tâm sinh lý trẻ em, vì ở lứa tuổi này, các em chưa phát triển đầy đủ về nhận thức và khả năng làm chủ hành vi. Tuy nhiên, gia đình, nhà trường và xã hội vẫn có trách nhiệm phối hợp quản lý, giáo dục, bồi dưỡng nhân cách để phòng ngừa tái phạm, đồng thời bồi thường thiệt hại dân sự (nếu có) theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Bao nhiêu tuổi đi tù?

Khái niệm “bao nhiêu tuổi đi tù” trên thực tế gắn liền với “bao nhiêu tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự” và loại tội phạm được thực hiện. Về nguyên tắc, người dưới 14 tuổi không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nên không bị áp dụng hình phạt tù.

Đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi, khi thuộc trường hợp phải chịu trách nhiệm hình sự (tội rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng), Tòa án có thể tuyên các hình phạt, trong đó có hình phạt tù nhưng với mức thấp hơn đáng kể so với người thành niên và có những giới hạn riêng về thời hạn tối đa. Khi quyết định hình phạt, Tòa án buộc phải ưu tiên các biện pháp giáo dục tại cộng đồng, giáo dưỡng, cải tạo không giam giữ; nếu phải áp dụng hình phạt tù thì thời hạn, điều kiện chấp hành án cũng được quy định theo hướng bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người chưa thành niên phạm tội theo các đạo luật liên quan đến tư pháp người chưa thành niên.

Đối với người từ đủ 16 tuổi trở lên, nếu phạm tội, Tòa án có thể áp dụng toàn bộ các loại hình phạt được quy định trong Bộ luật Hình sự, bao gồm cả phạt tù có thời hạn, tù chung thân hoặc tử hình (với một số tội đặc biệt nghiêm trọng), tùy tính chất, mức độ hành vi và nhân thân người phạm tội. Tuy nhiên, nếu người phạm tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi thì vẫn được coi là người chưa thành niên; pháp luật có cơ chế giảm nhẹ đặc biệt về mức phạt tù, điều kiện giam giữ, xóa án tích… nhằm tạo điều kiện cho họ sửa chữa lỗi lầm và tái hòa nhập cộng đồng.

Luật sư tư vấn pháp luật về độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự

Các quy định về độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự tuy có vẻ đơn giản nhưng trên thực tế lại dễ phát sinh tranh chấp, nhất là trong việc xác định chính xác ngày, tháng, năm sinh; phân loại tội phạm; áp dụng chính sách hình sự nhân đạo cho người chưa thành niên. Bên cạnh đó, nhiều gia đình khi có con em vi phạm pháp luật thường lúng túng trong việc làm việc với cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án, cũng như chưa nắm rõ quyền và nghĩa vụ của người bị buộc tội chưa thành niên.

Vì vậy, việc tham vấn ý kiến luật sư ngay khi có dấu hiệu bị khởi tố, hoặc khi con em có hành vi vi phạm pháp luật, là rất cần thiết để bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho người chưa thành niên. Luật sư có thể hỗ trợ giải thích chi tiết về “độ tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự là bao nhiêu”, “độ tuổi bắt đầu chịu trách nhiệm hình sự”, điều kiện miễn trách nhiệm hình sự, biện pháp thay thế xử lý hình sự, cũng như đại diện tham gia trong tất cả các giai đoạn tố tụng để bảo vệ quyền lợi chính đáng của thân chủ

Liên hệ HÃNG LUẬT TỰ DO để được Tư vấn pháp luật hình sự miễn phí

Hotline: 0901.109.768