Xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp là tình trạng khá phổ biến hiện nay, xuất phát từ việc người dân chưa nắm rõ quy định pháp luật về mục đích sử dụng đất và điều kiện xây dựng nhà ở.

Theo Luật Đất đai năm 2024, hành vi xây dựng nhà ở trên đất nông nghiệp khi chưa được phép chuyển mục đích sử dụng đất được xác định là hành vi vi phạm pháp luật và có thể bị xử phạt tiền, buộc tháo dỡ công trình cũng như áp dụng nhiều biện pháp khắc phục hậu quả khác.

Bài viết dưới đây, Hãng Luật Quốc Tế Tự Do sẽ làm rõ khái niệm xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp, các hình thức xử lý theo quy định mới nhất, thủ tục hợp pháp hóa trong trường hợp đủ điều kiện, cũng như những hậu quả pháp lý người vi phạm có thể phải đối mặt để người dân hiểu đúng và phòng tránh rủi ro.

Xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp là gì?

Xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp là hành vi người sử dụng đất tự ý xây dựng nhà ở hoặc công trình phục vụ mục đích ở trên phần đất được xác định là đất nông nghiệp, khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép chuyển mục đích sử dụng đất hoặc chưa thực hiện đầy đủ thủ tục pháp lý theo quy định.

Theo Luật Đất đai năm 2024, hành vi xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp được xem là hành vi vi phạm pháp luật đất đai, do sử dụng đất không đúng mục đích và xây dựng công trình không phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt.

Cụ thể, Điều 11 Luật Đất đai năm 2024 quy định các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó bao gồm:

Sử dụng đất không đúng mục đích được Nhà nước giao, cho thuê hoặc công nhận;
Hủy hoại đất;
Xây dựng công trình trái phép trên đất không phù hợp với quy hoạch, mục đích sử dụng đất.

Xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp bị xử lý như thế nào?

Hành vi xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp là hành vi vi phạm pháp luật đất đai và sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định hiện hành. Tùy theo tính chất, mức độ và diện tích đất vi phạm, người vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả.

Xử phạt vi phạm hành chính

Theo quy định tại Nghị định 123/2024/NĐ-CP, trường hợp xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp là đất trồng lúa, hành vi chuyển đất trồng lúa sang đất ở khi chưa được phép sẽ bị xử phạt tiền theo diện tích đất vi phạm như sau:

Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với diện tích dưới 0,01 héc ta;
Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với diện tích từ 0,01 héc ta đến dưới 0,03 héc ta;
Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với diện tích từ 0,03 héc ta đến dưới 0,05 héc ta;
Phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng đối với diện tích từ 0,05 héc ta đến dưới 0,1 héc ta;
Phạt tiền từ 150.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng đối với diện tích từ 0,1 héc ta trở lên.

Như vậy, mức phạt đối với hành vi xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp được xác định căn cứ vào diện tích đất vi phạm, không phụ thuộc vào việc công trình đã hoàn thành hay đang xây dựng.

Biện pháp khắc phục hậu quả

Ngoài việc bị xử phạt tiền, người có hành vi xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp còn phải áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định, bao gồm:

Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất: tháo dỡ công trình xây dựng trái phép và trả lại hiện trạng ban đầu của thửa đất;
Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp: trong trường hợp hành vi vi phạm mang lại lợi ích kinh tế, người vi phạm phải nộp lại toàn bộ khoản lợi thu được.

Thủ tục hợp pháp hóa hoặc khắc phục hậu quả khi xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp

Trường hợp đã xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp, người sử dụng đất không đương nhiên được công nhận quyền sử dụng đất ở. Tùy từng trường hợp cụ thể, người vi phạm có thể thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất để hợp pháp hóa hoặc buộc phải khắc phục hậu quả theo quy định của pháp luật.

Thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất để hợp pháp hóa

Nếu thửa đất phù hợp với quy hoạch sử dụng đất là đất ở và đáp ứng đầy đủ điều kiện theo Luật Đất đai năm 2024, người đã xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp có thể làm thủ tục xin chuyển mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất ở.

Hồ sơ cần chuẩn bị gồm:

Đơn xin chuyển mục đích sử dụng đất theo Mẫu số 02c ban hành kèm theo Nghị định 102/2024/NĐ-CP;
Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ);
Bản trích lục bản đồ địa chính hoặc trích đo địa chính thửa đất (nếu có).

Trình tự thực hiện:

Nộp hồ sơ tại Văn phòng đăng ký đất đai hoặc cơ quan tiếp nhận hồ sơ theo quy định;
Cơ quan có thẩm quyền thẩm định hồ sơ, kiểm tra điều kiện chuyển mục đích sử dụng đất;
Thực hiện nghĩa vụ tài chính theo thông báo (tiền sử dụng đất, các khoản thu liên quan);
Nhận quyết định cho phép chuyển mục đích sử dụng đất.

Tháo dỡ công trình và khôi phục hiện trạng ban đầu của đất

Trường hợp thửa đất không phù hợp với quy hoạch đất ở hoặc không đủ điều kiện chuyển mục đích sử dụng đất, người có hành vi xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp buộc phải tháo dỡ toàn bộ công trình xây dựng trái phép và trả lại đất về tình trạng ban đầu theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Việc khôi phục hiện trạng ban đầu là biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc, nhằm bảo đảm việc sử dụng đất đúng mục đích và đúng quy định của pháp luật đất đai.

Hậu quả pháp lý khi xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp

Hành vi xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp không chỉ bị xử phạt vi phạm hành chính mà còn kéo theo nhiều hậu quả pháp lý nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, cụ thể như sau:

Bị cưỡng chế tháo dỡ công trình: Nhà ở, công trình xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp không được pháp luật công nhận và có thể bị cơ quan có thẩm quyền cưỡng chế tháo dỡ theo quy định.
Không được cấp Giấy chứng nhận quyền sở hữu: Công trình nhà ở xây dựng trái phép không đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận, kể cả trong trường hợp đã hoàn thành xây dựng và đang sử dụng ổn định.
Thiệt hại về tài sản: Trường hợp bị cưỡng chế tháo dỡ, chi phí xây dựng, sửa chữa sẽ không được bồi thường, gây thiệt hại lớn về kinh tế cho người vi phạm.
Rủi ro pháp lý kéo dài: Người có hành vi xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp có thể tiếp tục bị xử phạt vi phạm hành chính, buộc khắc phục hậu quả, thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu hành vi vi phạm có tính chất nghiêm trọng theo quy định của pháp luật.

Dịch vụ tư vấn pháp lý về xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp của Hãng Luật Quốc Tế Tự Do

Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp phát sinh từ việc thiếu thông tin pháp lý, hiểu sai quy hoạch hoặc tự ý xây dựng trước khi hoàn tất thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất. Khi bị lập biên bản vi phạm, không ít người dân lúng túng trong việc lựa chọn phương án xử lý phù hợp, dẫn đến thiệt hại lớn về tài sản và quyền lợi pháp lý.

Hãng Luật Quốc Tế Tự Do cung cấp dịch vụ tư vấn và hỗ trợ pháp lý toàn diện liên quan đến hành vi xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp, bao gồm:

Tư vấn xác định hành vi vi phạm và mức xử phạt theo quy định pháp luật hiện hành;
Đánh giá khả năng hợp pháp hóa công trình thông qua thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất;
Hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ, trình tự thực hiện thủ tục với cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
Đại diện làm việc với cơ quan quản lý đất đai trong quá trình xử lý vi phạm;
Tư vấn phương án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất trong từng trường hợp cụ thể.

Với đội ngũ luật sư và chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực đất đai – xây dựng, Hãng Luật Quốc Tế Tự Do sẵn sàng đồng hành, giúp khách hàng hạn chế rủi ro pháp lý và xử lý hiệu quả các vấn đề phát sinh liên quan đến xây dựng nhà ở trên đất nông nghiệp.

HOTLINE TƯ VẤN: 0901.109.768