Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài ngày càng phát sinh phổ biến, đặc biệt trong các lĩnh vực như hợp đồng dân sự, hôn nhân và gia đình, thừa kế, đầu tư và thương mại.

Việc xác định quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài là gì và pháp luật nào được áp dụng không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của các bên mà còn quyết định cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp.

Hiểu đúng và áp dụng đúng quy định pháp luật là cơ sở quan trọng để phòng ngừa rủi ro pháp lý trong các giao dịch dân sự xuyên biên giới.

Quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài là gì?

Căn cứ pháp lý xác định quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài

Theo khoản 2 Điều 663 Bộ luật Dân sự năm 2015, quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài là quan hệ dân sự thuộc một trong các trường hợp do pháp luật quy định có liên quan đến yếu tố nước ngoài. Đây là cơ sở pháp lý trực tiếp để xác định phạm vi áp dụng các quy phạm xung đột và pháp luật điều chỉnh đối với loại quan hệ này.

Khác với quan hệ dân sự thuần túy trong nước, quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài thường phát sinh từ sự tham gia của chủ thể nước ngoài, đối tượng ở nước ngoài hoặc sự kiện pháp lý xảy ra ngoài lãnh thổ Việt Nam. Chính vì vậy, việc nhận diện đúng yếu tố nước ngoài ngay từ đầu có ý nghĩa then chốt trong quá trình áp dụng pháp luật.

Các trường hợp được coi là quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài

Căn cứ Bộ luật Dân sự 2015, một quan hệ dân sự được xác định là có yếu tố nước ngoài khi thuộc một trong các trường hợp sau:

Có ít nhất một bên tham gia quan hệ là cá nhân mang quốc tịch nước ngoài, người không quốc tịch hoặc pháp nhân nước ngoài;
Các bên tham gia đều là công dân Việt Nam, pháp nhân Việt Nam nhưng việc xác lập, thay đổi, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ dân sự diễn ra tại nước ngoài;
Đối tượng của quan hệ dân sự là tài sản ở nước ngoài, quyền tài sản phát sinh ở nước ngoài hoặc gắn liền với nước ngoài.

Như vậy, yếu tố nước ngoài có thể xuất hiện từ chủ thể, đối tượng hoặc sự kiện pháp lý, không nhất thiết phải đồng thời tồn tại cả ba yếu tố trong cùng một quan hệ.

Pháp luật áp dụng đối với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài

Nguyên tắc chung xác định pháp luật áp dụng

Điều 664 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định nguyên tắc xác định pháp luật áp dụng đối với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài. Theo đó, pháp luật được áp dụng được xác định theo thứ tự ưu tiên sau:

Thứ nhất, điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên sẽ được ưu tiên áp dụng nếu có quy định khác với pháp luật trong nước.
Thứ hai, trường hợp không có điều ước quốc tế điều chỉnh thì áp dụng quy định của Bộ luật Dân sự và các văn bản pháp luật liên quan của Việt Nam.
Thứ ba, trong một số trường hợp nhất định, có thể áp dụng pháp luật của nước có mối liên hệ gắn bó nhất với quan hệ dân sự đó.

Nguyên tắc này nhằm đảm bảo sự hài hòa giữa pháp luật quốc gia và pháp luật quốc tế, đồng thời tôn trọng quyền tự do thỏa thuận của các bên trong giới hạn pháp luật cho phép.

Quyền lựa chọn pháp luật áp dụng của các bên

Bộ luật Dân sự 2015 ghi nhận quyền lựa chọn pháp luật áp dụng của các bên trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài. Theo đó, trong những trường hợp pháp luật cho phép, các bên có thể thỏa thuận lựa chọn pháp luật nước ngoài hoặc pháp luật Việt Nam để điều chỉnh quan hệ của mình.

Tuy nhiên, quyền lựa chọn này không mang tính tuyệt đối. Việc lựa chọn pháp luật áp dụng phải đáp ứng các điều kiện như không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam, không nhằm trốn tránh nghĩa vụ pháp lý và không xâm phạm lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của người thứ ba.

Áp dụng điều ước quốc tế trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài

Ưu tiên áp dụng điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên

Khoản 1 Điều 665 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định rõ, trong trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác với pháp luật trong nước thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó. Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm bảo đảm việc thực hiện cam kết quốc tế của Việt Nam và tạo sự thống nhất trong áp dụng pháp luật.

Việc ưu tiên áp dụng điều ước quốc tế thường gặp trong các lĩnh vực như hợp đồng thương mại quốc tế, vận chuyển quốc tế, hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài.

Áp dụng điều ước quốc tế không phải là thành viên

Trong một số trường hợp, các bên có thể thỏa thuận áp dụng điều ước quốc tế mà Việt Nam không phải là thành viên. Tuy nhiên, việc áp dụng này chỉ được chấp nhận nếu điều ước quốc tế đó chứa các quy phạm thực chất và không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

Quy định này thể hiện sự linh hoạt của pháp luật Việt Nam trong việc tiếp cận các chuẩn mực pháp lý quốc tế, đồng thời vẫn đảm bảo chủ quyền pháp lý quốc gia.

Thời hiệu trong quan hệ có yếu tố nước ngoài

Theo Điều 671 Bộ luật Dân sự năm 2015, thời hiệu đối với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài được xác định theo pháp luật áp dụng để điều chỉnh quan hệ dân sự đó.

Nói cách khác, khi xác định pháp luật Việt Nam hay pháp luật nước ngoài là pháp luật áp dụng cho quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, thì thời hiệu yêu cầu cũng phải tuân theo pháp luật được áp dụng, không áp dụng cứng nhắc thời hiệu của pháp luật Việt Nam.

Quy định này nhằm bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng pháp luật và hạn chế xung đột pháp luật trong các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài.

Thời hiệu trong quan hệ có yếu tố nước ngoài

Ý nghĩa của việc xác định đúng pháp luật áp dụng

Việc xác định đúng pháp luật áp dụng đối với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài mang lại nhiều ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn:

Thứ nhất, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia quan hệ dân sự, tránh việc áp dụng sai luật dẫn đến thiệt hại về tài sản hoặc quyền nhân thân.
Thứ hai, giúp các bên chủ động trong việc xây dựng nội dung hợp đồng, thỏa thuận và dự liệu trước các rủi ro pháp lý có thể phát sinh.
Thứ ba, là cơ sở để xác định đúng thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Tòa án hoặc trọng tài, từ đó rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc.
Thứ tư, hạn chế tình trạng xung đột pháp luật và tranh chấp kéo dài do áp dụng không thống nhất các quy định pháp luật liên quan.

Dịch vụ luật sư tư vấn quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài

Hãng Luật Quốc Tế Tự Do cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý chuyên sâu trong lĩnh vực quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, nhằm hỗ trợ khách hàng phòng ngừa và giải quyết hiệu quả các rủi ro pháp lý phát sinh trong bối cảnh hội nhập.

Chúng tôi hỗ trợ khách hàng trong các nội dung như:

Tư vấn xác định quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài và pháp luật áp dụng phù hợp;
Tư vấn quyền lựa chọn pháp luật, áp dụng điều ước quốc tế và pháp luật nước ngoài theo quy định;
Soạn thảo, rà soát hợp đồng dân sự có yếu tố nước ngoài nhằm hạn chế rủi ro tranh chấp;
Đại diện khách hàng tham gia giải quyết tranh chấp tại Tòa án hoặc các cơ quan có thẩm quyền.

Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm và am hiểu sâu sắc pháp luật trong nước cũng như thông lệ quốc tế, Hãng Luật Quốc Tế Tự Do cam kết đồng hành cùng khách hàng, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp trong mọi quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài.

Hotline tư vấn: 0901.109.768