TÁC PHẨM PHÁI SINH CÓ ĐƯỢC BẢO HỘ KHÔNG?

Tác phẩm phái sinh có được bảo hộ không? Điều kiện để tác phẩm dịch thuật, cải biên, chuyển thể, biên soạn, chú giải được bảo hộ quyền tác giả là gì? Bài viết dưới đây của Hãng Luật Quốc Tế Tự Do sẽ giúp quý độc giả tìm hiểu quy định pháp luật hiện hành về phạm vi bảo hộ, các trường hợp không được bảo hộ và những lưu ý quan trọng khi khai thác, sử dụng tác phẩm gốc để tránh vi phạm quyền tác giả.

Tác phẩm phái sinh là gì?

Theo khoản 8 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), tác phẩm phái sinh là “tác phẩm được sáng tạo trên cơ sở một hoặc nhiều tác phẩm đã có thông qua việc dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, phỏng tác, biên soạn, chú giải, tuyển chọn, cải biên, chuyển thể nhạc và các chuyển thể khác”.

Vậy, tác phẩm phái sinh được hiểu là tác phẩm được tạo ra từ việc khai thác, chỉnh sửa hoặc chuyển đổi tác phẩm đã có sẵn để hình thành một tác phẩm mới.

Tác phẩm phái sinh có được bảo hộ theo Luật Sở hữu trí tuệ 2005 không?

Có, tác phẩm phái sinh được bảo hộ căn cứ khoản 2 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), cụ thể: “2. Tác phẩm phái sinh chỉ được bảo hộ theo quy định tại khoản 1 Điều này nếu không gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh.”

Điều kiện để tác phẩm phái sinh được bảo hộ

1. Không gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm gốc (hay tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh).

Căn cứ khoản 2 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), tác phẩm phái sinh chỉ được bảo hộ nếu không gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm gốc (tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh).

2. Thuộc các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả

Căn cứ khoản 1, Điều 14 Luật Sở hữu tri tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung 2025), các tác phẩ văn học, nghệ thuật và khoa học được bảo hộ bao gồm:

“a) Tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và tác phẩm khác được thể hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác;

b) Bài giảng, bài phát biểu và bài nói khác;

c) Tác phẩm báo chí;

d) Tác phẩm âm nhạc;

đ) Tác phẩm sân khấu;

e) Tác phẩm điện ảnh và tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự (sau đây gọi chung là tác phẩm điện ảnh);

g) Tác phẩm mỹ thuật, mỹ thuật ứng dụng;

h) Tác phẩm nhiếp ảnh;

i) Tác phẩm kiến trúc;

k) Bản họa đồ, sơ đồ, bản đồ, bản vẽ liên quan đến địa hình, kiến trúc, công trình khoa học;

l) Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian;

m) Chương trình máy tính, sưu tập dữ liệu.”

3. Phải do tác giả của tác phẩm phái sinh trực tiếp sáng tạo

Theo khoản 3 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2005) quy định về việc tác phẩm phái sinh được bảo hộ phải do tác giả trực tiếp sáng tạo bằng lao động trí tuệ của mình mà không sao chép từ tác phẩm của người khác.

4. Tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả độc quyền thực hiện hoặc cho phép tổ chức, cá nhân khác thực hiện theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ về làm tác phẩm phái sinh.

Khoản 4 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2005), quy định về việc tác giả có quyền “bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm không cho người khác xuyên tạc; không cho người khác sửa đổi, cắt xén tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả”.

Trường hợp làm tác phẩm phái sinh mà ảnh hưởng đến quyền nhân thân quy định tại khoản 4 Điều 19 của Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) còn phải được sự đồng ý bằng văn bản của tác giả.

Vậy, khi tạo ra tác phẩm phái sinh và muốn được bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm phái sinh đó, trước hết cần có sự đồng ý, cho phép của tác giả, chủ sỡ hữu của tác phẩm gốc.

5. Có dấu ấn riêng của tác giả tác phẩm phái sinh

Căn cứ khoản 3 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2005) cũng quy định về việc tác phẩm phái sinh được bảo hộ phải do tác giả trực tiếp sáng tạo bằng lao động trí tuệ của mình mà không sao chép từ tác phẩm của người khác.

Do đó, tác phẩm phái sinh muốn được bảo hộ thì phải do trực tiếp tác giả đó sáng tạo bằng lao động trí tuệ của mình, có tính sáng tạo, mới mẻ, mang dấu ấn của tác giả sáng tạo ra tác phẩm phái sinh đó.

Quyền của tác giả đối với tác phẩm phái sinh được bảo hộ

Theo quy định tại khoản 2 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2025): “2. Tác phẩm phái sinh chỉ được bảo hộ theo quy định tại khoản 1 Điều này nếu không gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh”.

Căn cứ quy định trên, tác phẩm phái sinh thuộc đối tượng bảo hộ quyền tác giả nên có các quyền nhân thân, tài sản đối với tác phẩm phái sinh do mình sáng tác. Cụ thể:

Theo Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), tác giả có các quyền nhân thân gồm:

– Đặt tên cho tác phẩm;

– Đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm;

– Công bố hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm;

– Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, ngăn chặn hành vi sửa đổi, cắt xén hoặc xuyên tạc gây ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của tác giả.

Theo Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), chủ sở hữu quyền tác giả có quyền tài sản gồm:

– Làm tác phẩm phái sinh;

– Biểu diễn tác phẩm trước công chúng;

– Sao chép tác phẩm;

– Phân phối, nhập khẩu để phân phối tác phẩm;

– Phát sóng, truyền đạt tác phẩm đến công chúng;

– Cho thuê bản gốc hoặc bản sao đối với một số loại tác phẩm theo quy định.

Một số lưu ý khi khai thác và đăng ký quyền tác giả đối với tác phẩm phái sinh

1. Không tự ý khai thác tác phẩm gốc khi chưa được tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả cho phép

Việc tự ý khai thác tác phẩm gốc khi chưa được phép có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền tác giả, dẫn đến tranh chấp hoặc phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật. Đặc biệt, nếu việc làm tác phẩm phái sinh ảnh hưởng đến sự toàn vẹn của tác phẩm gốc thì còn phải có sự đồng ý của tác giả đối với quyền nhân thân liên quan.

2. Chuẩn bị đầy đủ tài liệu để chứng minh sự sáng tạo

Một trong những điều kiện quan trọng để tác phẩm phái sinh được bảo hộ là phải thể hiện sự sáng tạo của chính tác giả thực hiện tác phẩm phái sinh. Vì vậy, tác giả cần lưu giữ các tài liệu để chứng minh quá trình sáng tạo như: bản thảo, tài liệu nghiên cứu,…thể hiện sự sáng tạo của mình trong tác phẩm.

3. Đăng ký quyền tác giả để thuận lợi khi bảo vệ quyền lợi

Mặc dù quyền tác giả phát sinh từ thời điểm tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định mà không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký, việc đăng ký quyền tác giả vẫn mang lại nhiều lợi ích thiết thực.

Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả là chứng cứ pháp lý quan trọng để xác lập quyền sở hữu, tạo thuận lợi trong quá trình khai thác thương mại, chuyển nhượng, cấp phép sử dụng hoặc giải quyết tranh chấp. Đối với tác phẩm phái sinh, việc đăng ký còn giúp chứng minh sự tồn tại của tác phẩm và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả.

Hãng Luật Quốc Tế Tự Do tư vấn, hỗ trợ đăng ký bảo hộ quyền tác giả

Việc xác định một tác phẩm phái sinh có đủ điều kiện được bảo hộ hay không đòi hỏi sự hiểu biết về quyền tác giả, quyền liên quan và các quy định pháp luật về sử dụng tác phẩm gốc. Trên thực tế, nhiều hồ sơ đăng ký bị yêu cầu sửa đổi, bổ sung hoặc gặp vướng mắc do không chứng minh được tính sáng tạo của tác phẩm phái sinh hoặc chưa có căn cứ hợp pháp để sử dụng tác phẩm gốc.

Hotline: 0901109768 – Với kinh nghiệm trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, Hãng Luật Quốc Tế Tự Do cung cấp dịch vụ tư vấn miễn phí và hỗ trợ đăng ký quyền tác giả chuyên nghiệp, bao gồm:

– Tư vấn đánh giá khả năng được bảo hộ của tác phẩm phái sinh theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ;

– Hỗ trợ rà soát quyền đối với tác phẩm gốc, xác định các điều kiện pháp lý cần đáp ứng trước khi đăng ký;

– Tư vấn, soạn thảo hồ sơ đăng ký quyền tác giả và chuẩn bị các tài liệu chứng minh tính sáng tạo của tác phẩm;

– Đại diện khách hàng nộp hồ sơ, làm việc với cơ quan có thẩm quyền và theo dõi quá trình xử lý hồ sơ;

– Hỗ trợ giải quyết các vấn đề phát sinh liên quan đến chuyển nhượng, cấp phép sử dụng, tranh chấp và bảo vệ quyền tác giả.